Yakınçağ Vakanüvisleri ve Eserleri


Vakanüvisler 17.yy.dan sonra Osmanlı Devleti’nde görülmeye başlanmıştır. Amaçları devletin nabzını saati saatine tutmaktır. Aynı zamanda gelecek kuşaklara devlet yönetimindeki işleyişi açıklayabilmektir. Vakanüvislerin eserleri dönemin siyasi, sosyolojik ya da ekonomik olaylarına ve olgularına ışık tutmaktadır. Vakanüvisler devletin resmî belgelerini görebildikleri için yazdıkları oldukça önem arz etmektedir. Sultan Mustafa döneminde yaşayan Naima Efendi ilk vakanüvistir. Eserinin adı ise Naima Tarihi’dir. Vakanüvislik kurumu 1924’de kapatılmıştır.

Bazı vakanüvislerin adları ve eserleri ise şöyledir: Ahmet Vasıf Efendi‘nin Vasıf Tarihi 1752-1804 arasındaki olayları ele alır. Ağır bir dili olmakla birlikte seleflerinin tarihi olayları yazarkenk içinde bulundukları tutumları eleştirir. Mehmet Emin Efendi‘nin eserinin adı ise Tarihi Edip’tir. 1786-1794 yıllarının arasındaki olayları incelemiştir. Ahmet Cevdet Paşa için bir kaynak niteliğindedir. Emin Efendi de Nizam-ı Cedid’in yenici etkileri görülebilir. Dalkavukluk yoktur. Her bilgi açıkça sunulur. Halil Nuri Efendi’nin eserinin adı Tarihi Nuri’dir. 1794-1798 arasındaki olayları işlemiştir. Pertev Mehmet Efendi ise Tarihi Pertev adında bir çalışma gerçekleştirmiş bir vakanüvistir. 1807 yılındaki olayları incelemiştir. Mütercim Asım Efendi, 19.yy.a damgasını vurmuş bir şahsiyettir. Eserinin adı Asım Tarihi’dir. 1788-1808 arasındaki konuları işler. Tenkitçi bir tarih yazım anlayışına sahiptir. Ahmet Cevdet Paşa tarafından kaynak olarak kullanılmıştır. Şanizade Ataullah Efendi’nin çalışmasının adı Tarihi Şanizade’dir. Bir diğer vakanüvisin adı ise Sahaflarşeyhizade Mehmet Efendi’dir. 1825-1848 arasındaki olayları işler. 1821-1826 arasını konu alır. 1828-1829 Osmanlı-Rus savaşında ordu kadısı olarak bulunur. Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılışını halka okuyan kişidir.

Ahmet Cevdet Paşa, Tarihi Cevdet adlı eseriyle Osmanlı modern dönemine damga vurmuş bir vakanüvistir. 1774-1826 tarihlerinin arasındaki olayları kaleme alır. Bu önemli eser Encümen-i Daniş ile 30 yılda bitirildi. Ahmet Lütfi Efendi, Tarihi Lütfi adlı çalışmasıyla 1825-1876 arasını ele alır. Cevdet Tarihi’nin devamıdır. Abdurrahman Şeref Efendi ise son vakanüvistir. Mektebi Sultani’de 42 yıl tarih öğretmenliği yapmıştır.

Bu yazımızda Osmanlı Devleti’ndeki vakanüvisleri kronolojik olarak yazmaya çalıştım. Saygılarımla.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.