Arjantin Yazıları -02- : Kısa Bir Özetle Arjantin Tarihi


Arjantin, Güney Amerika’nın en kayda değer tarihine sahip ülkelerinden biri. Bir zamanların en büyük 10 ekonomisinden biri, en büyük tarım devletlerinden biri iken şimdi ekonomik krizin içinde bir ülke. Ancak buradaki insanların çalışkanlıkları ve sıcakkanlılıkları ülkeyi dinamik tutmaya yardımcı oluyor. Bu yazıda Arjantin tarihine bir özet yapacağım. Daha sonraki yazılarda detaylıca birçok konuyu ele almaya çalışacağım. Bu yazıda Rıza Kurtuluş’un İslam Ansiklopedisi’ndeki “Arjantin” maddesine yazdıklarını oldukça kullandım. En kapsamlı özet bilgiyi burada da bulabilirsiniz.

Arjantin, Argentum kelimesinden gelmektedir. Argentum kelimesi ispanyolcada “gümüş” demektir. Rıza Kurtuluş’un belirttiğine göre, İspanyollar buraya “la plata” gümüş ülkesi diyorlar. Ülkedeki ilk yerleşimin İÖ 10 000’lere gittiğini söyleyebiliriz. Ancak İS 850’den sonra yerleşimlerin oluştuğunu ifade edebiliriz. İspanyollar, Arjantin’e 16.yy.da geldi. Geldiklerinde La Pampa bölgesinde Kuerandi adlı topluluğu bulmuşlardı. İspanyollar, Buenos Aires’e yerleşti. 16.yy.da Pedro de Mendoza adlı denizci ile bunu başardılar. Arjantin, 18.yy.a kadar İspanya’nın Peru Genel Valiliği’ne bağlı kalmıştır. 18.yy.da İspanya’nın Bourbon Monarşi’si bölgenin askeri, idari ve toplumsal yapısını değiştirecek yenilikler yapmıştı. Bu yeniliklere Bourbon Reformları denilmektedir. Bu reformlar Avrupa’yı kapsadığı gibi Amerika kıtasını da kapsamaktaydı. 1776’da İspanya, Arjantin ve çevresindeki toprakları Peru Genel Valiliği’nden ayırma kararı almıştır. Rio De La Plata, yeni eyaletin adı olmuştur. Ancak bu eyaletin burjuva sınıfı ile İspanya Krallığı arasında sorunlar çıkmıştır. 9 Temmuz 1816’da Rio De La Plata birleşik eyaletleri adıyla bağımsız bir devlet ilan edilmiştir. Bu devlet ilan edilmiş olsa bile eyaletler arasında çatışmalara 1861’e kadar sürmüştür. Bu tarihte eyalet yönetiminin merkezi güçleri tüm eyalet güçlerine karşı üstünlük kurmuştur. 1862’de Buenos Aires Valisi Bartolome Mitre, Arjantin adıyla ülkeyi kurdu ve ilk cumhurbaşkanı oldu.  

1870-1929 arasında Avrupa için Arjantin tarımsal bir ilgi odağı haline gelmişti. Bu sebeple Arjantin’e büyük bir göç başladı. Bu göçler Birinci Dünya Savaşı’nın yıkıcı atmosferinin ardından daha çok arttı. 1920’lerin sonrasında Arjantin, dünyanın yedinci büyük ekonomik gücüydü. Bu 59 yılda 6 milyon göç almıştı. Bu 59 yıllık sürece dair birçok çalışmaya yer vereceğim bu sitede. Arjantin’de Salta Eyaleti’nde bulunduğum süre boyunca gördüğüm kadarıyla burada çok fazla Suriye ve Lübnan göçmeni aile var. Bu insanların aileleri “Los Turcos” olarak biliniyor. Bu konuya dair birçok çalışmaya yer vereceğim. Şimdi Arjantin tarihine devam edebiliriz.  

1943 yılında Roman Castillo’ya karşı darbe yapılmıştır. Juan Domingo Peron darbenin lideri olarak iktidara gelmiştir. Peron, 1946’da ve 1951’de devlet başkanı seçilmiştir. 1955’te devrilmiştir. Otoriter yönetimi birçok tepki toplamıştı. Peron, 1973’e kadar Arjantin’e geri dönememiştir. 1974’de hayatını kaybetmiştir. 1976’ya kadar onun eşi Isabel Peron ülkeyi yönetti. Ancak bahsi geçen yılda ordu onu da görevden uzaklaştırmıştır. 1976’dan 1982’ye kadar Arjantin’de generallerin yönettiği bir idari yapılanma vardır. Bu dönem Rıza Kurtuluş’un belirttiğine göre, “Ulusal Uzlaşma Süreci” olarak anılmıştır. Hapse atılanların dışında 30 bin insan “kayıp” olmuştur. 1983 yılında ordu, Arjantin Devleti’nin idaresini sivillere teslim etmeye karar vermiştir. 1989’da ülkeyi Menem yönetmeye başlamıştır. Carlos Saul Menem, Suriye kökenliydi. 10 yıl ülkeyi yönetmiştir. Ancak tüm devlet kurumlarını özelleştirdiği için Arjantinliler tarafından çok da sevilen bir isim olduğunu söyleyemeyeceğim. IMF tarafından dünyadaki ekonomik gücüyle örnek gösterilir duruma gelen Arjantin, 2000’lerde büyük bir ekonomik krizin içine düşecektir. 2002’de Eduardo Duhalde devlet başkanı olmuştur. Ancak ülkede ekonomik kriz devam etmiştir.  

Arjantin- Osmanlı Göçleri ve İlişkileri 

19.yy.ın ortalarında Arap göçleri Arjantin’e başlamıştır. Bu kişiler Osmanlı olarak anılmıştır. Çünkü Osmanlı topraklarından Arjantin’e gitmişlerdir. Arjantin kayıtlarında “Los Turcos” olarak anılmışlardır. Ancak göç edenlerin büyük kısmı Surıiye ve Lübnan’dan göç etmişlerdir. 1870-1926 arasında birçok göç hareketi olmuştur. Osmanlı topraklarından Arjantin raporlarına göre, 1887’de 17 Osmanlı gelmiştir. 1876-1899 arasında ise 10 bin civarında insan göç etmiştir. 1914’e gelindiğinde ise toplamda göç eden nüfus 116.133’e yükselmiştir.  

20.yy.da da göç akını sürmüştür. 1950’lerde Suriye ve Lübnan’dan 100 binden fazla insan buraya göç etmeye devam etmiştir. Bu nüfusun yüzde 70’i hıristiyandır. 2014 kayıtlarına göre Arjantin’de 900 bin müslüman yaşıyordu. Arjantin’in başkenti Buenos Aires’te en büyük üçüncü etnik grup Araplar’dır. Buenos Aires’teki La Angelita şehri en çok müslümanın olduğu yerdir.  

Arjantin Paris Büyükelçisi, Osmanlı Paris Büyükelçiliği’ne Arjantin Cumhuriyeti’nin Osmanlı topraklarında konsolosluklar açmak istediğini söylemiştir (21 Temmuz 1870). 1872’de iki ülke arasında dostluk ve iş birliği anlaşması imzalandı. 11 Haziran 1910’da Roma’da imzalanan anlaşma sonucunda konsolosluklar açılmasına karar verilmiştir. Buenos Aires Başkonsolosluğu’na Avrupa’da görev yapmış tecrübeli ve Suriye kökenli olan Emir Emin Aslan Bey getirilmiştir. 1914’de Sultan Mehmet Reşat, Arjantin Cumhurbaşkanı Viktorino La Plaça’ya bir name-i hümayun göndermiştir.  

Bu özetle birlikte, Arjantin ve Arjantin Tarihi yazılarına giriş yapmış oluyoruz. Bu minvalde detaylı yazılar yayınlamaya devam edeceğim.  

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.